Galapagos: Darwin, vulkanen en zeeleeuwen

Het is misschien wel de bekendste eilandengroep ter wereld, en dat vooral te danken aan één man. Zo’n duizend kilometer voor de kust van Ecuador barst het van de leguanen, zeeleeuwen, reuzenschildpadden en talloze vogelsoorten. Nergens kom je dichter bij de natuur dan hier op de Galapagoseilanden.

Het is alsof ze hem op precies het juiste moment hebben losgelaten. Als wij in de panga (een rubberen bootje waarmee expeditieschepen hun passagiers aan wal brengen) op weg zijn naar het eiland North Seymour, cirkelt er een hamerhaai om ons heen. De vin af en toe vervaarlijk boven het water uitstekend, soms zwemt hij op nog geen drie meter van de boot. Sommige passagiers kijken enigszins bezorgd richting het water. Natuurgids Edison stelt ze gerust. ‘Die hoopt alleen maar dat er wat uit de boot valt.’ Zijn woorden bereiken het tegenovergestelde effect, te zien aan de verschrikte gezichten voor hem. Edison lacht. ‘Rustig maar, niet één van jullie. Hamerhaaien zijn niet gevaarlijk voor mensen. Ze eten vissen, schaaldieren, krabben, roggen, dat soort dingen. In ons zijn ze helemaal niet geïnteresseerd.’ Een paar minuten later, als we aan land zijn geklommen en de zwemvesten uit hebben gedaan, heeft nog veel meer verwondering vrij spel. Op een meter of tien loopt een landleguaan voorbij. Onverstoord en zonder ook maar een blik te gunnen aan de tientallen toeristen die er ademloos naar staan te kijken. Pelikanen cirkelen in de lucht en laten zich af en toe met een noodgang het water in storten, op zoek naar verse vis. Zeeleeuwen – complete families – liggen op de rotsen te drogen en een hele kolonie blauwvoetgenten kwekt er rustig op los in het struikgewas. North Seymour lijkt een reservaat volgestopt met tamme dieren. De Ark van Noach op een eiland, een subtropische kinderboerderij. Maar de waarheid is precies het tegenovergestelde. Juist omdat al deze dieren in hun natuurlijke omgeving zijn, en de mens niet als vijand kennen, zijn ze niet schuw. De mens, die hier vrijwel uitsluitend wordt vertegenwoordigd door toeristen, is voor de aanwezige fauna niet meer dan iemand die op dat moment ook op het eiland is.

Opmars

De Galapagoseilanden zijn bezig aan een opmars op veel verschillende manieren. Sinds 1959 is 97 procent van de archipel Werelderfgoed en dus beschermd. Maar kwamen er rond die tijd nog maar duizend bezoekers per jaar, inmiddels ligt dat aantal ver boven de 200.000. Die toestroom aan bezoekers zorgt ervoor dat er strenge regels worden gehanteerd. Elke bezoeker betaalt bij aankomst een fee van $100, als bijdrage om het nationaal park te onderhouden. Iets uit de natuur meenemen naar huis, al is het maar een schelp, is streng verboden. Om ook de maatschappelijke kant van de eilandengroep te beschermen is het op de Galapagos verplicht om met een gids op stap te gaan. En sinds een paar jaar mogen gidsen alleen nog maar van een van de twee bewoonde eilanden binnen de archipel komen. Alles om de eilandengroep niet ten onder te laten gaan aan de steeds grotere aantrekkingskracht van het toerisme.

Galapagos_BasvanOort-19-1024x683 Galapagos: Darwin, vulkanen en zeeleeuwen

Maar ook geologisch gezien is de eilandengroep jong. Slechts enkele miljoenen jaren oud en daardoor nog volop in beweging. Het is om die reden dat de eilanden onderling enorm veel van elkaar verschillen. Op Floreana heb je hagelwitte zandstranden met water dat net zo blauw is als voor de kust van Thailand. Op Fernandina loop je letterlijk over de gestolde lava. Hier vond in 2009 de laatste vulkaanuitbarsting plaats. Eén van de vijftig in de afgelopen tweehonderd jaar. Daarom is de beste manier om de Galapagos te ontdekken, en op die manier zoveel mogelijk van die variatie mee te krijgen, per boot. Een cruise dus. Maar denk daarbij vooral niet aan het clichébeeld wat er van een cruise in je hoofd zit. Hoewel van alle luxe voorzien – er zijn zelfs twee jacuzzi’s op het achterdek – is de Santa Cruz II, waar wij ons deze week op bevinden, meer een expeditieschip. In vijf dagen bezoekt het schip vijf eilanden. Twee keer per dag zijn er excursies – die variëren van wandelen over een van de eilanden tot een boottochtje om vogels te spotten of een snorkeltrip – en elke avond is er een briefing over wat we de dag erop gaan doen en zien. Expeditieleidster Isabela: ‘zie dit niet als een weekje luieren, we verwachten ook dat je hier bent om wat te leren en op te steken. Omdat je interesse hebt in de flora en fauna waar iedereen wel eens over heeft gehoord. Dit is een unieke plek op de wereld, mijn advies: neem alles zo veel mogelijk in je op.’

Galapagos_BasvanOort-72 Galapagos: Darwin, vulkanen en zeeleeuwen

Meer foto’s zien van de Galapagos? Check hier ons mooiste beeld.

Galapagos_BasvanOort-46 Galapagos: Darwin, vulkanen en zeeleeuwen

Geen Galapagos zonder Darwin

Hoe het komt dat dit zo’n unieke plek op de wereld is? Dat is een combinatie van een heleboel factoren. De geologische geschiedenis, het feit dat de eilanden op een breukvlak van twee tektonische platen liggen, de vulkanische activiteit. En dan komen er ook nog eens meer dan een handvol verschillende zeestromen bij elkaar op dit punt dat rond de evenaar schommelt. Het zorgt voor een uniek ecosysteem. Eentje waar een keur aan diersoorten toevallig bij elkaar is gekomen, die zich vervolgens stuk voor stuk hebben aangepast aan hun leefomgeving. Een combinatie die je op geen andere plek ziet. Zo is dit de enige plek op het noordelijk halfrond waar pinguïns leven. En ruim twintig procent van de plant- en diersoorten die hier leven, komt nergens anders ter wereld voor.

Degene die dat voor het eerst en het best doorhad, is tot nu toe nog steeds de beroemdste bezoeker die de archipel ooit heeft gehad. Charles Darwin zette in 1835 voet aan wal op eiland San Cristóbal, toen hij als twintiger meereisde op de Beagle, het net zo beroemde expeditieschip. Nieuw is die informatie niet meer, dat Darwin tijdens zijn vijf weken die hij op de Galapagoseilanden doorbracht, de basis legde voor zijn latere evolutietheorie. Hier constateerde hij dat dieren zich aanpasten aan hun omgeving. Een kleine vijfentwintig jaar later verscheen zijn Origin of Species.

Nieuw mag die informatie dan niet zijn, je ontkomt nou eenmaal niet aan de link met Darwin als je op de Galapagos bent. Zijn borstbeeld staat in Puerto Ayora, de grootste stad van de eilandengroep. Straten zijn naar hem vernoemd en ook het belangrijkste wetenschappelijke instituut op de Galapagos, het Charles Darwin Research Station, dat open is voor bezoekers en waar de beroemdste reuzenschildpad van de Galapagos zich bevindt, draagt zijn naam.

Ook mooi onder water

Nieuwe dag, nieuwe excursie. In een groepje van een man of twintig zitten we weer in een panga. Edison, inmiddels Eddy voor vrienden, legt uit wat we gaan doen. Eerst vogels spotten langs de kust van Isabela, het grootste eiland met de kenmerkende vorm van het zeepaardje. Daarna snorkelen in Tagus Cove. Klotsend over de golven patrouilleren we langs de rotsen. Het zijn vooral blauwvoetgenten die van onder gezien maagdelijk wit afsteken tegen de helderblauwe lucht. Iets verderop staat een Galapagosaalscholver met wijd opengesperde vleugels in zijn kenmerkende pose. In het water worden de eerste zeeschildpadden gespot en als er vijf zwemmende pinguïns voorbijkomen dan is de excursie helemaal geslaagd. En dan moet er nog gesnorkeld worden.

Voordat we het water in gaan, neemt Eddy de veiligheidsvoorschriften door. ‘Regel één: snorkel altijd met een maatje. Voor je het weet drijf je af en lig je in je eentje in zee. Daarnaast, wederom: raak niks aan. Schildpadden niet, zeeleeuwen niet, koraal niet. We zijn hier om te kijken, niet om te storen.’ Vervolgens legt hij uit wat je moet uitbeelden als je een bepaald dier tegenkomt, zodat anderen er ook naar kunnen kijken. Handen gevouwen: vissen. Duimen in elkaar verstrengeld: een zeeschildpad. Hand als een vin op je hoofd: een haai. Eddy: ‘en mocht het een witte haai zijn, sla dan een kruisje. Daar ontkom je niet aan.’ Opnieuw een paar verschrikte gezichten die Eddy aanstaren. Hij lacht alweer hard. ‘Geintje jongens, die zitten hier helemaal niet.’

Galapagos_BasvanOort-69 Galapagos: Darwin, vulkanen en zeeleeuwen

Galapagos_BasvanOort-70 Galapagos: Darwin, vulkanen en zeeleeuwen

Terug naar de bewoonde wereld

Voor sommige bezoekers is het een grote verrassing: het feit dat er ook gewoon mensen wonen op de Galapagoseilanden. In Puerto Ayora, de grootste stad van allemaal, wonen er zo’n 20.000. Eddy: ‘En als je echt wil zien hoe mens en dier samenleven hier, loop dan naar de vismarkt. Als je daar bent dan begrijp je wel wat ik bedoel.’

Het is even totaal wat anders, om voet aan wal te zetten op een houten steiger in plaats van een rotspartij in ruwe zee. Maar ook in Puerto Ayora verloopt het leven kalm. De ouderen op een bankje met uitzicht op zee, op het grote plein wordt fanatiek Ecuavoley gespeeld, een mix tussen voetbal en volleybal. En over de vismarkt blijkt Eddy niets te veel te hebben gezegd. Als een waakhond die geen vlieg kwaad doet staat er een grote zeeleeuw naast de verkopers, áchter de toonbank. Daar weer achter wacht een legertje pelikanen, geduldig tot er misschien wat restafval hun kant op wordt gegooid. Maar allemaal snappen ze precies dat dit niet hun vis is, die daar op de toonbank ligt. Geen van de beesten haalt het in z’n hoofd om maar een poot naar de vis uit te steken. Al kan dat ook te maken hebben met de grote messen waar de visboeren hun waar mee snijden en schoonmaken. Voor je het weet, lig je daar zelf.

Zelf gaan?
De Galapagoseilanden zijn het best te combineren met een bezoek aan het vasteland van Ecuador. Vanaf Quito gaan er dagelijks meerdere vluchten (vliegtijd ruim 2 uur), een retourticket boekt u vanaf €192 bij luchtvaartmaatschappij Avianca (www.avianca.com). Om zo veel mogelijk van de eilanden te zien, is een cruise aan te raden. Wij voeren mee op expeditieschip Santa Cruz II van touroperator Metropolitan Touring (www.metropolitan-touring.com). Wilt u deze reis voor een zo laag mogelijke prijs dan boekt u bij een lokaal reisbureau in Quito, het liefst zo laat mogelijk voor vertrek. De meest handige en directe manier om in Quito te komen: KLM vliegt dagelijks rechtstreeks van Amsterdam naar Quito. Vluchtduur 11 uur en 45 minuten. Prijs: va €880. Tip: boekt u met KLM vanaf Brussel dan scheelt dat een boel. Vanafprijs daar: €634.
Beste reisperiode: tussen december en april. Meer informatie over Ecuador en de Galapagos: www.ecuador.travel.